Даслаць навіну
Знайсці
18.11.2018 / 19:57 11

«Хай ёго мова нэ шчэзнэ»: на выданне Новага запавету на гаворцы вёскі Сыманавічы сабралі амаль палову сумы

Павялічыць выяву

Фота: Аляксандр Васюковіч, Imenamag.by.

Кніга, якую мы так хочам выдаць — гэта Новы запавет на дыялекце вёскі Сыманавічы Драгічынскага раёна. На гэты момант сабрана 36% ад сумы, піша стваральнік Спеўнага сходу Сяргей Доўгушаў.

Хведар Данілавіч Клімчук рабіў гэты пераклад 15 гадоў, яму дапамагала ягоная мама. Па кавалачку з 1980 па 1995 год. «Пераклаў кавалачак — і маме зачытваю. Калі яна кажа: «Не, мы так не гаворым,» — перарабляю», — расказваў Клімчук для «Імён».

Удакладняў у аўтахтонаў розныя словы. «Суткы», «суточкы» — цесны праход, вельмі вузкая вуліца (дзе амаль сутыкаюцца пабудовы). «Окыдь» — снег, што выпадае ранняй-ранняй вясной (нібы акідвае зямлю). «Кыснуты» — мокнуць, «чоловічок» — зрэнка, «анывжэн» — канечне (як анягож).

Слухайце таксама: Хведар Клімчук чытае Новы запавет

Хведар Данілавіч лічыў, што, калі на нейкую мову перакладзеная Біблія, значыць, гэтая мова ніколі не знікне, не забудзецца. Яго праца — спроба захаваць мову роднай палескай вёскі на стагоддзі.

Хведар Данілавіч пачаў цікавіцца дыялектамі ў 19 гадоў. Скончыў Пінскі педінстытут, працаваў у вёсках Столінскага і Драгічынскага раёнаў настаўнікам гісторыі. Слухаў, як вакол размаўляюць людзі. І так яго гэта зачапіла, што ён і вучняў заразіў. Дзеці слухалі, як гавораць іх бацькі, бабулі, прабабулі, занатоўвалі, а пасля прыходзілі да настаўніка і абмяркоўвалі самыя цікавыя звароты.

‒ Палессе — гэта міф, фантазія, — кажа навуковец. — Тое, што называецца Палессем — тэрыторыя ад Брэста да Калугі. Па-беларуску мы «палешукі». Па-ўкраінску «полішчуки», а ў Расіі — «полихи». Пра паліхоў, дарэчы, шмат Тургенеў пісаў, што гэта такія шыкоўна прыгожыя людзі. Палессе рознае.

Супольнае, кажа Хведар Данілавіч, у тым, што на Палессі захавалася шмат старых рыс. Моўных і культурных. Вывучаючы палескую мову, можна зразумець старажытнасць. Пачуць словы, якія ўжывалі нашы продкі шмат стагоддзяў таму.

‒ Ва ўсім свеце на дыялектах не толькі размаўляюць, але і пішуць, выдаюць газеты, часопісы і кнігі, — кажа Хведар Данілавіч. Сёння за яго плячыма больш за 200 навуковых прац і безліч экспедыцый. — Калі на дыялекце існуе літаратура, то гэта ўжо — мікрамова. А як жа заходнепалескі дыялект? Чым ён горшы?

Хведар Данілавіч пераклаў на гаворку Сыманавіч «Казакоў» Льва Талстога, «Слова аб палку Ігаравым», адну песню «Іліяды» Гамэра, «Страшную помсту» Гогаля.

З Палесціны пачатку эры ў дзедаву хату

За пераклад Новага закона Хведар Данілавіч браўся не раз. У пачатку 1980-х перакладаў, але застаўся незадаволены. Адкладаў. Браўся занава. Займаўся перакладам патаемна. Расказаў толькі маці Настассі і бацьку Данілу. Кожны перакладзены кавалачак зачытваў ім вечарам, правяраў. Калі скажуць: «Не, мы так не кажам», — перарабляў. Скажуць: «Так, мы б так і сказалі», — пакідаў.

За аснову браў рускі і беларускі пераклады. Дадаў польскі, украінскі, стараславянскі. Праца пайшла.

‒ Пераклад быў маёй аддушынай, — кажа Хведар Данілавіч. — Каб разумець тэкст, я ў думках пераносіўся ў Палесціну пачатку нашай эры. А пасля — у пачатак ХХ стагоддзя, у хату майго дзядулі. І ўкладаў тэкст у ягоныя вусны. Думаў, як бы ён сказаў. За добрую працу песціў сябе перад сном цукеркай ці мёдам, — расказваў ён у інтэрв’ю Ніне Шуляковай з сайта «Імёны».

Цалкам пераклад Новага запавета Хведар Данілавіч закончыў у 1995 годзе. Выдаць кнігай частку яго здолеў толькі ў 2010 — знайшоўся, нарэшце, спонсар. Водгукі, кажа, былі рознымі. Некаторыя выказваліся варожа, таму што пераклад Новага запавета не быў дабраславёны. А вось святар з Драгічына спецыяльна замовіў у Хведара Данілавіча некалькі экзэмпляраў.

‒ Я не хацеў нікога агітаваць. Пячонку толькі сабе выядаць. Мая мэта, каб тэксты былі і каб яны захаваліся. Мова — гэта біяграфія месца, код, які захоўвае яго гісторыю. Засталася кніжка — засталася памяць. Значыць, мэта дасягнутая.

Захаваць голас

Першую частку Новага запавета Клімчука выдалі тыражом 200 экзэмпляраў. Другая частка так і засталася ў стале.

Усе старэйшыя сваякі, якіх памятаў Хведар Данілавіч, нарадзіліся і памерлі ў Сыманавічах. Гэтая вёска была для яго сапраўдным месцам моцы. А для нас — адзін з нямногіх прыкладаў, дзе дыялект займеў уласную літаратуру, і магчымасць пачуць, як гавораць Сыманавічы. Як гаворыць Загароддзе — так называецца раўніна на поўнач ад Кобрына (Кобрыня), Драгічына (Дарагічыня), Іванава (Янава), дзе ляжаць і Сыманавічы.

Пазнаёміўся я з Хведарам Данілавічам у Мінску. Вельмі часта бачыў яго на нашых «Палескіх Спеўных сходах». Потым пачалі сустракацца часцей. Прыходзілі да яго ў госці з сябрамі, запісвалі яго песні, успаміны, дапамагалі ў побыце. Апошняя сустрэча адбылася месяц да яго смерці, тады ён быў ужо вельмі хворым, пераехаў да сястры Ніны. Ужо не ўставаў з ложку і страшна раздражняўся, калі размаўлялі з ім пра здароўе. Але ёсць тэма, на якую Хведар Данілавіч Клімчук гатовы быў размаўляць гадзінамі — яго Сыманавічы. Ён марыў пра тое, каб кніга, пад вокладкай якой быў бы ўвесь Новы закон па-сыманавіцку, атрымалася. Выдаць гэтую кнігу цяпер наш абавязак!

Падтрымаць праект тут

Сяржук Доўгушаў

7
Сярэднестатыстычны / адказаць
19.11.2018 / 18:54
monoeki,

у дзяцінстве я гаварыў на "діалекте своего языка" (трасянцы),
але паступова вывучыў літаратурную беларускую мову і на ёй размаўляю.
На "діалекте" мне няёмка.
Я бязродны манкурт?
4
феникс / адказаць
19.11.2018 / 21:25
Альгерд
19.11.2018 / 16:47
феникс, палешукі - гэта не ўкраінцы. Магчыма і не беларусы, але сябе зараз лічаць беларусамі, заўсёды ўваходзілі ў наша Вялікае Княства і маюць шмат агульных рысаў і слоў з беларускай мовай
--------------------------------------
86 процентов общей лексики, если быть точным. Именно столько  агульных рысаў і слоў  у украинскай мовы. Только вот кем бы полешуки не считали себя, полесский диалект украинского от этого не станет беларускай мовай, хоть застрелите. Потому то издевательство, что творят недолингвисты, когда пишут украинские слова по-русски или по-белорусски, не поддается никакой логике.
1
Zelot / адказаць
20.11.2018 / 09:49
Ужо падтрымаў
Паказаць усе каментары
Каб пакінуць каментар, калі ласка, актывуйце JavaScript у наладах свайго браўзера
пїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ, пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ JavaScript пїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ, пїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ пїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ
пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ...
Каб скарыстацца календаром, калі ласка, актывуйце JavaScript у наладах свайго браўзера
2017 2018 2019
ПН АЎ СР ЧЦ ПТ СБ НД
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31