Написать новость
Найти
17.01.2019 / 22:13 7

«Баранавіцкі» ці «баранаўскі»? «Гудзевіцкі» ці «гудзеўскі»? Мовазнавец Юры Пацюпа прапануе вярнуць традыцыйныя формы прыметнікаў

Некалі, гадоў дваццаць таму, легендарны Алесь Белакоз, праводзячы экскурсіі ў створаным ім музеі заўжды ўдакладняў: «Школа «гудзеўская», а не «гудзевіцкая», музей «гудзеўскі»…» А калега па ўніверсітэце, Ала Петрушкевіч, слухаючы яго, помню, заўважыла: «А мой свёкар таксама казаў «паехаў баранаўскі аўтобус», а не «баранавіцкі»».

Такая з’ява ў мовазнаўстве вядомая як адсячэнне фіналі пры ўтварэнні прыметнікаў.

Неўзабаве я пачаў успамінаць, а як жа ў нас гаварылі? Дзедавых аднавяскоўцаў называлі аналагічна — «дамэйскія», а не «дамэйкаўскія» — у нас таксама адсякалася фіналь… Але не ўсё так проста. Жыла ў вёсцы Мыто дзедава сястра стрыечная, дык усе яе называлі «Яня мытлянская», была школа ў Заполлі, куды мама хадзіла, дык называлі школу «запалянская».

А вось адна мая зямлячка, продкі якой з вёскі Рапэйкі, узяла сабе псеўданім «Запольская» і тым самым крыху схібіла супраць мясцовай традыцыі… Зрэшты, для псеўданіма мо так і лепш.

Даўно ў мяне з’явілася мара пазбіраць мясцовыя прыметнікі, утвораныя ад тапонімаў. Гэты скарб застаўся амаль незаўважаным. Мы дамагаемся ўласных найменняў паселішчаў, а пра прыметнікі і забыліся…

Для пачатку, тыя прыметнікі, якія помню з маленства:

Дамэйкі — дамэйскі Усе дамэйскія папрыходзілі.

Мыто — мытля́нскі Яня мытлянская прыехала.

Хрулі́ — хруля́нскі Хрулянскія хаты відаць.

Я́нцавічы — я́нцаўскі Аж на янцаўскія колёні пашоў.

Яўсе́вічы — яўсе́віцкі Яўсевіцкі алтобус паехаў.

Кру́пава — кру́паўскі Я перш хадзіў у крупаўскую школу.

Дайнава́ — дайнаўскі́ І дайнаўскія там робяць.

Казі́чы — казіча́нскі Казічанскія бабы пасядалі ў алтобус.

Заполле [заполя] — запаля́нскі У запалянскім маёнтку школу зрабілі.

Мальгі́ — мальгоўскі Гэты мальгоўскі хацеў хату купіць.

Мінёйты (так у нас вымаўлялася) — мінёйтаўскі Мінёйтаўскі ксёндз хрысціў.

Бароўка — бароўскі У бароўскім садзе спаткаў яго.

Юры Пацюпа

1
Dzianish / ответить
18.01.2019 / 11:37
Пагор'е - пагорскі. Пагорскія хлопцы прыходзілі
Быцень (у Івацэвіцкім раёне, але ўсе мясцовыя называюць яе Бытэнь). Кіно круцілі ў бытэньскім клубе.
Прыбарава - прыбараўскі. Прыбараўскі магазін.
Манцюты - манцютскі.
Даманава - даманаўскі

1
Алесь Белы / ответить
03.02.2019 / 18:59
Прозвішчы Смілавіцкі, Дзікавіцкі, і іншыя -іцкія.

дазвольце гіпотэзу: у пісьменных люццоў утварался менавіта праз -іцкі, - ну хаця б пад уплывам польскай пісьмовасці.

а ў непісьменных (хаця і не ўва ўсіх) быў часткова абазначаны трэнд на -ўскі.

а Адраджэньне імкнецца як мага бліжэй вярнуцца да менталітэту непісьменных.

але тады трэба і адмаўляцца ад пісьма, бо праз яго так ці інакш будзе пранікаць Няшчырасьць.
0
Жвір / ответить
03.02.2019 / 20:21
Алесь Белы,
Прозвішчы Смілавіцкі, Дзікавіцкі, і іншыя -іцкія.

Да "Сьмілаўскі", "Дзікаўскі" можна таксама ўжыць тую ж ціпа "гіпотэзу" (у Вашым выкананьні  -  гіпо-дэзу), і з тым жа посьпехам...падойдзе...
Показать все комментарии
Чтобы оставить комментарий, пожалуйста, включите JavaScript в настройках вашего браузера
пїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ, пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ JavaScript пїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ, пїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ пїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ
пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ...
Чтобы воспользоваться календарем, пожалуйста, включите JavaScript в настройках вашего браузера
2018 2019 2020
май июнь июль
ПН ВТ СР ЧТ ПТ СБ ВС
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30