Даслаць навіну
Знайсці
18.11.2019 / 13:30 15

25 адрасоў Гомеля — горада, у якім ёсць усё ШМАТ ФОТА

Нават у безнадзейна панылую познюю восень Гомель, другі па велічыні беларускі горад, вабіць — тут ёсць на што паглядзець і чым захапіцца. Мы сабралі для вас два тузіны гомельскіх цікавостак, хоць у рэальнасці іх нашмат больш.

Палац з купюры

Павялічыць выяву

Турыстычная дамінанта Гомеля — палац Румянцавых-Паскевічаў, сярод маляўнічага парку, на высокім беразе Сажа.

Яго бачылі абсалютна ўсе беларусы, якія трымалі ў руках дваццацірублёвую купюру.

Павялічыць выяву

Палац стаіць на тысячагадовым гомельскім замчышчы, якое перажыло і татарскія, і шведскія, і маскоўскія, і казацкія аблогі. Дый вялікі гетман ВКЛ яго браў.

У XVIII стагоддзі, пасля далучэння беларускіх земляў да Расійскай імперыі, царыца Кацярына ІІ аддала Гомель графу Румянцаву. Той загадаў разбурыць яшчэ цалкам прыдатны для аблогі замак, зраўняў з зямлёй валы і равы, а на павялічанай за гэты кошт пляцоўцы заклаў палац. Наступны гаспадар, расійскі палкаводзец Паскевіч, якому Гомель дастаўся, калі род Румянцавых згас, надаў палацу сучасны выгляд, прыбудаваўшы вежу з гадзіннікам. У той вежы Паскевіч уладкаваў сабе кабінет.

Павялічыць выяву

Прыехаў у Гомель? Пакармі вавёрку!

Паркавыя вавёркі — асобная гомельская тэма. Гэтыя мілыя пухнатыя звяркі ёсць, вядома, ва ўсіх гарадскіх парках, дзе маюцца жалуды, каштаны і аматары жывой прыроды. Але ў Гомелі вавёрак культывуюць асабліва.

Павялічыць выяву

Змяніўшы рудыя летнія футры на сівыя зімовыя, яны апанавалі кармушкі, развешаныя ў парку пры палацы. А гамельчукі гатовыя гадзінамі стаяць, назіраючы за іх выкрутасамі.

Сож

У Гомель варта прыехаць ужо дзеля таго, каб зірнуць на маляўнічы Сож.

Павялічыць выяву

На некаторых картах XVI стагоддзя гэты прыток Дняпра называецца «Нярэя». У гэтым слове некаторыя гісторыкі бачаць балцкі корань, той самы, што ў назвах Нарач ці Нярыс. Назва «Сож» таксама паходзіць ці то ад балцкага, ці то ад угра-фінскага слова, значэнне якога сцерлася між стагоддзяў.

Павялічыць выяву

Сёння гэтая рака, дарэчы, дае Гомелю надзею стаць марскімі варотамі краіны. Калі ў вёсцы Ніжнія Жары, што ў Брагінскім раёне, на Дняпры, у які ўпадае Сож, збудуюць-такі порт для караблёў з Чорнага мора. Але і без таго Сож мае 373 км суднаходнага фарватара.

Павялічыць выяву

Набярэжная — найлепшае месца для шпацыраў, прабежак, рэлаксацыі. На ёй напоўніцу разумееш плюсы жыцця ў горадзе з вялікай ракой.

Павялічыць выяву

А некаторых Сож не адпускае да самых халадоў.

Сабор, які збудаваў Джон

Павялічыць выяву

Званіца Петрапаўлаўскага сабора — абавязковы элемент фірмовай панарамы Гомеля.

Сабор нагадвае Ісакіеўскі, што ў Пецярбургу, хоць праектаваў яго ў пачатку ХІХ стагоддзя англічанін Джон Кларк, спецыяльна запрошаны графам Румянцавым.

Павялічыць выяву

У двары сабора выстаўленыя макеты архітэктурных помнікаў — цэркваў Гомельшчыны, якія не захаваліся да нашых дзён.

Кларк у Гомелі ажаніўся і пражыў тут 26 гадоў. Ён перабудаваў палац Румянцава, спраектаваў бальніцу, вучэльню, школу, касцёл і нават карчму. Фактычна гэты англічанін сфарміраваў архітэктурнае аблічча горада.

Павялічыць выяву

У саборы знаходзіцца саркафаг з целам графа Румянцава. 

Павялічыць выяву

Зімовы сад

Калі перайсці ручай Гамяюк, на ўпадзенні якога ў Сож і ляжыць гомельскае замчышча, трапляеш на тэрыторыю старажытнага рамеснага пасаду Спасава слабада.

Павялічыць выяву

Насельнікі штучнай сажалкі на Гамеюку — яшчэ адзін клопат гамельчукоў у халодную пару.

Павялічыць выяву

Цяпер гэта стары парк, у якім гамельчукі ўсіх узростаў займаюцца фізкультурай.

Павялічыць выяву

Парк упрыгожваюць парэшткі цукровага завода Паскевічаў. Ён зачыніўся, калі ўкраінскі цукар стаў дзешавейшы.

Павялічыць выяву

Тое, што ад яго засталося, выкарыстоўваецца атракцыйна: на фабрычным коміне ўладкаваная аглядная пляцоўка, а ў камяніцы — яшчэ з Паскевічавых часоў — аранжарэя з пальмамі пад столь, чарапахамі, рыбкамі і трусікамі.

Павялічыць выяву

Ад дзяцей няма адбою.

Стараверы

Яшчэ далей на поўдзень, бліжэй да аўтамабільнага моста цераз Сож, сярод малапавярховай забудовы і прыватнага сектара высіцца Ільінская царква. Гэта храм старавераў. Іх на Гомельшчыне багата, яны ўцякалі ад ганенняў з Расійскай дзяржавы ў рэлігійна талерантную Рэч Паспалітую. Хоць было гэта трыста гадоў таму, стараверы дагэтуль захавалі тут сваю адметнасць і «дрэўлеправаслаўную» веру.

Павялічыць выяву

Павялічыць выяву

У Ільінскай царкве маліўся калісьці і казак Амяллян Пугачоў, будучы правадыр вялікага паўстання ў Расіі.

Павялічыць выяву

Яшчэ адна стараверская царква ў цэнтры Гомеля, пра якую ведаюць нават не ўсе гамельчукі, стаіць у дварах па вуліцы Пралетарскай.

Кагальны роў

Гісторыя беларускіх гарадоў неааддзельная ад гісторыі беларускіх яўрэяў. Былі сярод іх багатыя, што вярталіся з Амерыкі з капіталамі або шырака гандлявалі, была і бедната ды крымінальнікі. Апошнія ў другой палове ХІХ стагоддзя засялілі яр, па дне якога цячэ ручай Гамяюк.

Павялічыць выяву

Сучасная вуліца Пралетарская. Пад'ём ад былога Кагальнага рова.

Там ціснуліся адна да адной халупы, у лабірынтах правулкаў лёгка было схавацца ад паліцыі пасля ўдалага абрабавання ці рэвалюцыйнага «эксу». Нядаўна роў пачалі зароўніваць цяжкой тэхнікай, выклікаючы пратэсты краязнаўцаў.

Навабеліца

Румянцаў, завалодаўшы Гомелем, сутыкнуўся з еўрапейскай цывілізацыйнай адметнасцю: гарадскім самакіраваннем. Стаміўшыся з ім змагацца, граф прыдумаў хітры ход: заснаваць за Сажом горад Новую Беліцу, а Гомель ператварыць у мястэчка пры палацы.

Новая Беліца мела нават свой герб — рысь у сінім полі («бо такіх звяроў у вакольных лясах досыць многа» — тлумачылася ў пастанове Кацярыны ІІ). Але гісторыя павярнулася па-іншаму: Гомелю вярнулі яго правы, Навабеліца стала яго перадмесцем. Але ў якасці герба горада замацавалася тая самая рысь.

Павялічыць выяву

Сучасны Навабеліцкі раён Гомеля.

Універсітэт

Для карпусоў Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Скарыны абранае ідэальнае месца: побач з кандытарскай фабрыкай «Спартак».

Уцягваеш носам паветра — і аж працінае пахам гарачага шакаладу. Трэба думаць, студэнцкі мозг ад гэтага працуе лепей.

Павялічыць выяву

Тут вучыліся многія вядомыя людзі — палітык Ціхан Кісялёў і праваабаронца Алесь Бяляцкі, трэнер Спартак Мірановіч і паэт Анатоль Сыс. Апошні любоўна называў сваю альма-матэр «Гомельскім дзяржаўным універмагам».

Азія

Павялічыць выяву

Фішка Гомеля — цэлыя масівы старой драўлянай забудовы ў цэнтры горада. Такі сабе жылы скансэн, добра крануты часам.

Павялічыць выяву

Аканіцы з унікальнай разьбой шмат дзе пазачыняныя: значыць, гаспадары пакінулі гэты дом. 

Павялічыць выяву

Калі пайсці па вуліцы Універсітэцкай, пасля ўзяць лявей, углыб прыватнай забудовы, трапіш у гомельскі гістарычны рэгіён Азія. Назвалі яго так, бо «Азіяй» у часы графа Паскевіча называлася вуліца Крылова. І насялялі яе і ваколіцы, паводле гарадскіх легендаў, курды, якія ваявалі разам з Паскевічам супраць Турцыі… Дзвесце год мінула, а курды з туркамі ўсё ваююць.

Павялічыць выяву

Каўказ

Як і Азія — не адзіная лакальная гомельская «частка свету». Ёсць тут і свой Каўказ, на поўдзень ад Азіі, паблізу гарадскога стадыёна. Гадоў сто таму гэта быў самы бедны і крымінагенны раён, куды не дужа зазірала нават паліцыя. Халупы «каўказцаў» ляпілася па крутым беразе сожскага старарэчча, якое называлася Дзед. Цяпер старарэчча высахла.

Павялічыць выяву

А назва Каўказ пайшла ад вуліцы Шпітальнай, якая раней звалася Каўказскай.

Павялічыць выяву

Радзіма беларускага футбола

Менавіта Гомель, а не Мінск і не Барысаў мае такі ганаровы тытул. Бо першы ў гісторыі Беларусі футбольны матч адбыўся тут 31 ліпеня 1911 года паміж камандамі Гомеля і засожскай вёскі Чонкі (цяпер мікрараён горада). Новая гульня так добра зайшла гамельчукам, што ў тым самым годзе яны правялі першынство горада.

Павялічыць выяву

Павялічыць выяву

Цэнтральны стадыён. 

Амерыка

Была у Гомелі і свая Амерыка — у раёне сучаснага Цэнтральнага кірмаша.

Павялічыць выяву

Разыходзяцца версіі, ад чаго яна атрымала сваю назву: ці то ад «амерыканскай» сацыяльнай і нацыянальнай разнастайнасці насельнікаў, ці то ад таго, што ў ХІХ стагоддзі Злучаныя Штаты былі самым папулярным кірункам эміграцыі яўрэяў, якія складалі большасць жыхароў гомельскай Амерыкі.

Павялічыць выяву

Многія пасля вярталіся з грашыма і амерыканскімі звычкамі ды распачыналі тут сваю справу.

Павялічыць выяву

Лакальны Лас-Вегас. 

«Глобус Гомеля»

І ўжо квінтэсэнцыяй гомельскай самадастатковасці з’яўляецца Піянерскі сквер пры вуліцы Савецкай, застаўлены макетамі сусветных архітэктурных шэдэўраў. Якіх толькі макетаў тут няма: і егіпецкія піраміды, і кітайская сцяна, і Біг Бэн, і Крэмль, і Нацыянальная бібліятэка… Накшталт таго, як у Кітаі капіююць еўрапейскія гарады для сваіх турыстаў. 

Павялічыць выяву

Бутафорская Кітайская сцяна ўдала спалучаецца з сапраўднай.

Павялічыць выяву

У цяні Крамля.

Павялічыць выяву

Тут і Гомель, тут і Мінск.

Карона

Гомель стварае ўражанне самадастатковага горада, у якім ёсць усё. А цяпер ёсць яшчэ і новы вялізны гіпермаркет «Карона».

Ён святочна адчыніўся ў лістападаўскія выходныя на Савецкай, 200, побач з вялікай развязкай, на скрыжаванні дарог з цэнтра, мікрараёна Сяльмаш і магілёўскага кірунку. Гіпермаркет мае плошчу 3960 кв.м. і прасторную паркоўку вакол.

Павялічыць выяву

Павялічыць выяву

Павялічыць выяву

Павялічыць выяву

Так выглядае «Піт stop» новага пакалення.

Апроч прадуктовай залы ў будынку ёсць крама тэхнікі «5 элемент», рэстаран хуткага абслугоўвання «Піт stop», крамы дзіцячых тавараў, побытавай хіміі, касметыкі.

У «Кароны» па ўсёй краіне цяпер ажно 16 гандлёвых цэнтраў і больш за 25 крамаў. Глядзіце, якая шырокая геаграфія: Мінск, Брэст, Віцебск, Гродна, Гомель, Бабруйск, Баранавічы, Барысаў, Салігорск, Наваполацк, Шклоў. Ёсць «Кароны» нават у аграгарадках Копысь, Ждановічы і Шчомысліца. Ажно 14 кропак на мапе! 

Містэр «Не»

Яшчэ адзін гомельскі брэнд — Андрэй Грамыка.

Ён ды авіяканструктар Сухі — два гамельчукі, якія праславіліся на ўвесь свет у савецкі перыяд. Грамыка, бюст якому ўпрыгожвае і без таго прыгожы Піянерскі сквер, зрабіў кар’еру ў Крамлі.

За мяжой яго, міністра замежных справаў СССР, называлі містэрам «Не», бо ён блакаваў заходнія ініцыятывы. На пачатку перабудовы кароткі час Грамыка нават быў намінальным кіраўніком СССР.

Дом Выгоцкага

А насупраць сквера — Гомельская філармонія, якая месціцца ў былым доме яўрэйскага купца Выгоцкага.

Павялічыць выяву

Тут выраслі славуты савецкі псіхолаг Леў Выгоцкі і перакладчык эпохі «сярэбранага веку» Давід Выгоцкі, якому прысвяціў досыць рэзкі санет Осіп Мандэльштам, згадаўшы між іншага і гомельскае паходжанне адрасата.

Свісток

Вы не паверыце — так гамельчукі ў канцы ХІХ стагоддзя называлі адзін з самых прэстыжных раёнаў горада.

Цікава, што месціўся ён зусім побач з жабрацкім Каўказам, уздоўж Сожа, ніжэй за сённяшні рачны порт.

Павялічыць выяву

Тут жылі дзяржаўныя службоўцы і вялікія чыны царскай паліцыі. Найхутчэй дзякуючы апошнім раён і атрымаў такую назву.

Гарэлае балота

Яшчэ менш мілагучны псеўданім меў у ХІХ стагоддзі сённяшні раён чыгуначнага вакзала. Гэтыя мясціны называлі Гарэлым балотам, бо балота там і было. І самым зручным відам транспарту для мясцовых жыхароў быў човен.

Павялічыць выяву

Цяжка сабе ўявіць гэта сёння на прывакзальнай плошчы з цеснай паркоўкай і транспартным колам.

Цырк-НЛА

Нават досыць безаблічная савецкая забудова 1970-х мае ў Гомелі свае разынкі.

Напрыклад, цырк на вялікай вуліцы Савецкай.

Павялічыць выяву

Такіх будынкаў у свеце было ўсяго шэсць — гэты праект цырка, апроч Гомеля, быў увасоблены ў Краснадары, Грозным, Стаўрапалі, Мікалаеве і Запарожжы. А цяпер яшчэ менш: Грозненскі перастаў існаваць, разбураны руска-чачэнскай вайной.

Мяцежнае месца

Яшчэ адзін пазнавальны будынак — трыкатажная фабрыка «8 сакавіка».

Павялічыць выяву

На яе месцы ў пачатку ХХ стагоддзя стаялі вайсковыя казармы, гняздо «Стракапытаўскага мяцяжа» — паўстанне чырвонаармейцаў супраць савецкай улады.

Абвясціўшы сябе войскам «Рускай народнай рэспублікі», яны збіраліся скінуць уладу бальшавікоў. Паўстанне было задушанае па загадзе Леніна часцямі, што падышлі з Бранска і Смаленска. Гомель тады гарэў, палац быў разрабаваны… Да слова, Масква спачатку не планавала далучаць Гомель да Беларусі: ён трапіў у склад БССР толькі пасля апошняга «ўзбуйнення» 1926 года.

Павялічыць выяву

На гомельскай вуліцы можна ўжывую пабачыць эвалюцыю гарадской архітэктуры за 100 год. Справа налева: ХІХ стагоддзе, канструктывізм 1920-х, ранні савецкі хайтэк 1980-х.

Шведская горка

А зусім новы мікрараён, што будуецца на паўднёвым захадзе горада, ва ўрочышчы Шведская горка, спалучае ў сабе сучаснасць і тысячагадовую гісторыю Гомеля.

Павялічыць выяву

Проста каля яго ляжыць старажытнае Любенскае гарадзішча. Дзве з паловай тысячы гадоў таму тут жылі мілаградцы — плямёны, якіх некаторыя даследчыкі называюць першымі славянамі на беларускіх землях.

Павялічыць выяву

Партал у мінулае

Ад Шведскай горкі бегла некалі рака Мільча. На ёй, далей на поўнач, паставілі некалі сваю вёску стараверы. Цяпер пра яе нагадвае толькі цагляная брама іх Пакроўскай царквы, што стаіць проста сярод прыватнай забудовы мікрараёна Новая Мільча. Яна глядзіцца нібы партал у мінулае. Увесь Гомель такі: выбірай любую эпоху і вандруй.

Павялічыць выяву

Апытанка

Чытайце таксама: Ад Белых Росаў да Ласасянкі: 25 адрасоў каралеўскага Гродна

Брэст: што паглядзець у 1000-гадовым беларускім Карфагене ШМАТ ФОТА

СМ, фота Надзеі Бужан

0
Алесь Белы / адказаць
17.11.2019 / 08:51
дзіўна што і асобнае фота рачнога порту ёсць, і згадка пра доўгі суднаходны фарватар Сажа, і іншыя фоты ракі, а ніводнага карабля нешта я не заўважыў.

а я ўсё мару з'ездзіць з жонкай у рачны круіз па Беларусі.
0
Алесь Белы / адказаць
17.11.2019 / 08:56
Hanna_Shhh - "шкатулка" гэта хутчэй за ўсё "скарбонка". або паспрабуйце прапанаваць лепш
1
Жвір / адказаць
17.11.2019 / 13:12
Ай, не.
Паказаць усе каментары
Каб пакінуць каментар, калі ласка, актывуйце JavaScript у наладах свайго браўзера
пїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ, пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ JavaScript пїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ, пїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ пїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ
пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ...
Каб скарыстацца календаром, калі ласка, актывуйце JavaScript у наладах свайго браўзера
2018 2019 2020
ПН АЎ СР ЧЦ ПТ СБ НД
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31