Даслаць навіну
Знайсці
17.01.2019 / 22:13 7

«Баранавіцкі» ці «баранаўскі»? «Гудзевіцкі» ці «гудзеўскі»? Мовазнавец Юры Пацюпа прапануе вярнуць традыцыйныя формы прыметнікаў

Некалі, гадоў дваццаць таму, легендарны Алесь Белакоз, праводзячы экскурсіі ў створаным ім музеі, заўжды ўдакладняў: «Школа «гудзеўская», а не «гудзевіцкая», музей «гудзеўскі»…» А калега па ўніверсітэце, Ала Петрушкевіч, слухаючы яго, помню, заўважыла: «А мой свёкар таксама казаў «паехаў баранаўскі аўтобус», а не «баранавіцкі».

Такая з’ява ў мовазнаўстве вядомая як адсячэнне фіналі пры ўтварэнні прыметнікаў.

Неўзабаве я пачаў успамінаць, а як жа ў нас гаварылі? Дзедавых аднавяскоўцаў называлі аналагічна — «дамэйскія», а не «дамэйкаўскія» — у нас таксама адсякалася фіналь… Але не ўсё так проста. Жыла ў вёсцы Мыто дзедава сястра стрыечная, дык усе яе называлі «Яня мытлянская», была школа ў Заполлі, куды мама хадзіла, дык называлі школу «запалянская».

А вось адна мая зямлячка, продкі якой з вёскі Рапэйкі, узяла сабе псеўданім «Запольская» і тым самым крыху схібіла супраць мясцовай традыцыі… Зрэшты, для псеўданіма мо так і лепш.

Даўно ў мяне з’явілася мара пазбіраць мясцовыя прыметнікі, утвораныя ад тапонімаў. Гэты скарб застаўся амаль незаўважаным. Мы дамагаемся ўласных найменняў паселішчаў, а пра прыметнікі і забыліся…

Для пачатку, тыя прыметнікі, якія помню з маленства:

Дамэйкі — дамэйскі Усе дамэйскія папрыходзілі.
Мыто — мытля́нскі Яня мытлянская прыехала.
Хрулі́ — хруля́нскі Хрулянскія хаты відаць.
Я́нцавічы — я́нцаўскі Аж на янцаўскія колёні пашоў.
Яўсе́вічы — яўсе́віцкі Яўсевіцкі алтобус паехаў.
Кру́пава — кру́паўскі Я перш хадзіў у крупаўскую школу.
Дайнава́ — дайнаўскі́ І дайнаўскія там робяць.
Казі́чы — казіча́нскі Казічанскія бабы пасядалі ў алтобус.
Заполле [заполя] — запаля́нскі У запалянскім маёнтку школу зрабілі.
Мальгі́ — мальгоўскі Гэты мальгоўскі хацеў хату купіць.
Мінёйты (так у нас вымаўлялася) — мінёйтаўскі Мінёйтаўскі ксёндз хрысціў.
Бароўка — бароўскі У бароўскім садзе спаткаў яго.
Дзітва́ — дзіцвя́нскі У нас Дзіцвянскі сельсавет.
Рапэйкі — рапэйскі Рапэйскім бліжэй да Заполя.
Бе́льскія —?
Суку́рчы (быў маёнтак, цяпер разбураны) —?
Бая́ршчына (быў маёнтак, цяпер разбураны) — бая́рскі Гэта баярскага пана вульі

Пакуль што так. Калі яшчэ нешта ўспомню — дапішу. А як у вас гаварылі? Буду вельмі ўдзячны, калі падзеліцеся. Толькі бярыце не са слоўнікаў, а з таго, што ад мясцовых людзей, ад дзядоў і прадзедаў пачулі. І, калі ласка, пастарайцеся ўспомніць кантэкст, у якім ужывалася слова, запішыце яго ў сказе з захаваннем вашага вымаўлення. 

Юры Пацюпа

1
Dzianish / адказаць
18.01.2019 / 11:37
Пагор'е - пагорскі. Пагорскія хлопцы прыходзілі
Быцень (у Івацэвіцкім раёне, але ўсе мясцовыя называюць яе Бытэнь). Кіно круцілі ў бытэньскім клубе.
Прыбарава - прыбараўскі. Прыбараўскі магазін.
Манцюты - манцютскі.
Даманава - даманаўскі

1
Алесь Белы / адказаць
03.02.2019 / 18:59
Прозвішчы Смілавіцкі, Дзікавіцкі, і іншыя -іцкія.

дазвольце гіпотэзу: у пісьменных люццоў утварался менавіта праз -іцкі, - ну хаця б пад уплывам польскай пісьмовасці.

а ў непісьменных (хаця і не ўва ўсіх) быў часткова абазначаны трэнд на -ўскі.

а Адраджэньне імкнецца як мага бліжэй вярнуцца да менталітэту непісьменных.

але тады трэба і адмаўляцца ад пісьма, бо праз яго так ці інакш будзе пранікаць Няшчырасьць.
0
Жвір / адказаць
03.02.2019 / 20:21
Алесь Белы,
Прозвішчы Смілавіцкі, Дзікавіцкі, і іншыя -іцкія.

Да "Сьмілаўскі", "Дзікаўскі" можна таксама ўжыць тую ж ціпа "гіпотэзу" (у Вашым выкананьні  -  гіпо-дэзу), і з тым жа посьпехам...падойдзе...
Паказаць усе каментары
Каб пакінуць каментар, калі ласка, актывуйце JavaScript у наладах свайго браўзера
пїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ, пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ JavaScript пїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ, пїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ пїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ
пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ...
Каб скарыстацца календаром, калі ласка, актывуйце JavaScript у наладах свайго браўзера
2018 2019 2020
ПН АЎ СР ЧЦ ПТ СБ НД
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31