Даслаць навіну
Знайсці
14.02.2018 / 13:03 7

«Я прыстойны чалавек. Лайном ніколі не займаўся» — успаміны да дня нараджэння Міхася Стральцова

14 лютага — дзень народзінаў паэта Міхася Стральцова (1937—1987).

Да памятнай даты слынны літаратуразнаўца Сяргей Шапран зрабіў для «Мовы Нанова» падборку зацемак пра Стральцова са сваіх апублікаваных і неапублікаваных кніг.

Павялічыць выяву

Мішачкін і Грышачкін

Міхась Стральцоў і Рыгор Барадулін былі блізкімі сябрамі і стэлефаноўваліся так часта, нібы не маглі жыць адзін без аднаго. Маленькая дачка Стральцова Алеся, калі брала слухаўку, ужо па голасе ведала, што гэта «дзядзя Грыша» тэлефануе. Яна часта так і казала: «Тата, цябе дзядзя Грыша». Зрэдчас: «Мішачкін, табе Грышачкін тэлефануе!»

Барадуліну гэта вельмі падабалася, звычайна ён смяяўся.

«Эспаньёлка»

Нейкі час Барадулін і Стральцоў нават з выгляду падобныя былі — абодва насаценькія, у абодвух бародка-«эспаньёлка», з-за чаго выглядалі як браты. Тыя, хто ведаў іх, нават казалі: «Дзе Барадулін? Дзе Стральцоў? Зразумець не можам!» А сябрам вельмі падабалася, што іх блытаюць.

Але аднойчы жонка Стральцова Алена вяртаецца з працы, а Стральцоў — паголены.

— Што здарылася?

— Таму што ты хітрая, — адказвае ён.

— І чаму гэта я хітрая?

— Вячэраем учора з Алесяй, і яна кажа: «Тата, наша мама такая хітрая! Яна ўвесь час табе гаворыць, што ёй даспадобы твая бародка, але калі б яна была чорненькая, а не беленькая… — Слова «сівы» маленькая Алеся яшчэ не ведала. — І ты побач з ёй выглядаеш не як яе муж, а як яе тата. Ты згалі бародку, калі ласка».

У выніку Стральцоў пагаліўся. Хоць жонцы яго бародка дужа падабалася.

Павялічыць выяву

Грышаў берэцік

Стральцоў ніколі не насіў ніякіх галаўных убораў, толькі зімой вушанку. Але аднойчы з’яўляецца ў цёмна-сінім берэціку. Жонка Алена шчыра здзіўлена, бо ведае, што сам Стральцоў не мог завітаць у краму і набыць той берэцік. Ён увогуле сам сабе нічога не купляў — гэта было жончыным абавязкам. І тут раптам — у берэце! Яна пытаецца:

— Што гэта?

— Гэта ж Грышка!.. — смяецца ён хітравата, маючы на ўвазе Рыгора Барадуліна.

— Што Грышка?

— Сустрэў мяне і кажа: «Такі холад на вуліцы, а ты ходзіш без капелюша!..» Ленка, не паверыш, але хоць ён і быў у берэце, аднак дастаў з кішэні яшчэ адзін берэт і надзеў на мяне. «Насі», — сказаў… От, Грышка мяне любіць!..

Праўда, гэты ўбор ён больш ніколі не насіў. Пакуль праз нейкі час не прыйшоў ужо ў карычневым берэце. І зноў хіхікае. Жонка пытаецца:

— Ну, а гэты адкуль?

— Таксама Грыша! Зноў з кішэні дастаў…

А потым з’явіўся і чорненькі берэцік — з такой жа гісторыяй.

Павялічыць выяву

Стральцоў і «Федзя»

Пачатак 1970-х. Міхась Стральцоў, вярнуўшыся ўвечары дадому, лаецца на нейкага Федзечку:

— Федзя, ты сказаў, што не паголіш бародку і не здымеш свой ваенны фрэнч, пакуль твая рэвалюцыя не пераможа. Дык вось, Федзя, я табе адразу скажу: хадзі так да канца жыцця, бо твая рэвалюцыя ніколі не пераможа!

Толькі тады жонка Стральцова Алена зразумела, пра якога «Федзю» ішла гаворка, — у той дзень у Мінск прыехаў лідар Кубы Фідэль Кастра.

Стральцоў і палітыка

Часам Стральцоў любіў пагаварыць, як ён жартам казаў, з разумным чалавек, то-бок з самім сабой. Тым разам ён, размаўляючы з самім сабой, лаяўся на Брэжнева:

— Гэта ж старпёр! Памяняць яго трэба! — І пасля ў пэўнай разгубленасці: — Але на каго? Там усе такія.

Жонка Стральцова Алена любіла ў такі момант пакпіць з мужа, не стрымалася і на гэты раз:

— Дык цябе трэба паставіць!

Але Стральцоў прамовіў на поўным сур’ёзе:

— Мілая мая Ленка, гэта ж не мая епархія.

— А цябе туды і не клічуць!

— І правільна робяць, бо я, Міхал Лявонцьевіч, — прыстойны чалавек. Я лайном ніколі не займаўся.

Павялічыць выяву

Каламбур

1996 год. Някляеў — галоўны рэдактар штотыднёвіка «Літаратура і мастацтва». Па іроніі лёсу некалі, яшчэ ў 1970-я гады, у «ЛіМ» яго не ўзялі.

— Бралі ўжо, ды я не вычытаў карэктуру, праскочыла памылка — і ў рэдакцыі праявілі прынцыповасць, — прыгадваў Някляеў.

Засмучонага, пераняў яго на калідоры Міхась Стральцоў:

— Не сумуй, — усміхнуўся, — што ў бур’яне не засеў.

Працаваць Някляеў павінен быў у аддзеле, якім загадваў Барыс Бур’ян.

«Усё ўжо напісана…»

Уладзімір Някляеў прыгадваў:

«З Міхасём Стральцовым, як і з многімі іншымі славутымі ў той час паэтамі, я пазнаёміўся ў доме творчасці «Каралішчавічы», дзе ўсе рабілі выгляд, быццам нешта пісалі, хоць пісалі там зусім нямногія — большасць прыязджала выпіць і адпачыць. Прыехаў і Стральцоў, яго пасялілі ў адным з двух самых вялікіх пакояў, што былі на першым паверсе, — якраз у адным з тых, дзе звычайна жыў Якуб Колас. Так мы апынуліся з ім разам у тым Доме творчасці. І ў той час, як большасць, выпіваючы, плявузгала абы што, мы сядалі з ім наверсе — пад карцінай, на якой было намалявана дзесяць ці дванаццаць савецкіх пісьменнікаў (Гарэцкі, Чорны, Бядуля…), і ладзілі спаборніцтва: хто на памяць дачытае верш, які прапануе яму суразмоўнік — верш ці то Купалы, ці то Багдановіча… Шчыра кажучы, я кожнага разу думаў, што, паколькі Міхась Лявонавіч быў нападпітку, дык я лёгка яго перамагу. Але ніводнага разу мне гэта не ўдалося, таму што ў Стральцова былі ўнікальныя эрудыцыя і памяць. І да таго ж — розум, на які алкаголь ніякага ўздзеяння яшчэ не зрабіў…

Так прамінуў амаль месяц. Ужо не помню, хто з маіх сяброў прыехаў, каб забраць мяне з Каралішчавічаў, на машыне. І якраз ідзе па сцяжыне Стральцоў. Кажу яму, што еду ў Мінск, і прапаную падвезці, бо ён таксама збіраўся дахаты. «Добра, — ківае ён. — Падвязі». «Тады, — кажу, — збірайцеся…» — і падымаюся ў свой пакой на другі паверх, каб забраць рэчы. Спускаюся ўніз — Стральцоў ужо ў машыне. Пакуль я падымаўся-спускаўся, прайшло хвіліны паўтары — ён не мог так хутка сабрацца. Сядзіць. Маўчыць. У лес глядзіць. «Задумаўся пра нешта чалавек?» — вырашыў я і, сеўшы ў машыну, стаў чакаць, пакуль ён выйдзе з задумення. Чакаю пяць, дзесяць хвілін… пятнаццаць… Нарэшце ён пытае:

— А чаго стаім?

— Вас, Міхась Лявонавіч, чакаем.

— Дык я тут.

— Але ж не сабраліся…

— Я сабраўся, — кажа Стральцоў і дастае зубную шчотку і расчоску — усё сваё, што ён насіў з сабой.

— Чакайце… — разгубіўся я. — Ну, добра, няма ў вас адзежы, абутку, але тое, што вы тут напісалі, дзе яно?

— А чаму ты вырашыў, што я тут нешта напісаў?

— Усе сюды прыязджаюць, каб нешта напісаць…

— Тады, — кажа, — ты не зусім зразумеў, што ў нас тут адбывалася.

— А што, — пытаю, — адбывалася?

— А тое… Я для чаго з табой начамі не спаў, вершы геніяльных паэтаў чытаў — беларускіх, рускіх, французскіх? Каб паказаць табе, што ўсё ўжо напісана — не намагайся. Вазьмі з сабой зубную шчотку, расчоску, хадзі, дыхай свежым паветрам і чытай вершы, лепшыя за якія мы з табой наўрад ці напішам».

Сяргей Шапран для «Мовы Нанова»

0
т / адказаць
18.02.2018 / 09:51
Я лайном ніколі не займаўся -- ніводзін пісьменнік да 2000 года не мог так сказаць; гл. Тлумачальны слоўнік.
0
Аляксандар / адказаць
21.02.2018 / 12:23
У той час ніхто гэтае дурное слова не ўжываў у значэнні г-но. Яно заставалася для беларускамоўных пасіўнай адзінкай у некаторых славянскіх мовах ды беларускіх гаворках.   Лайно тады значыла "адзежына", прадмет вопраткі (часцей з лёну). Што адэкватна засведчыў пяцітамовы ТМБМ. У значэнні "г-но" яго пашырылі Акудовіч з Хадановічам у сваёй вывучанай беларускай мове, не без уплыву украінскіх хлопцаў і украінізаваных фрагментаў Ул. Караткевіча, які хваліўся, што ня любіць "стылёвай" вычыткі". Хто мае густ да мастацкага хуліганства, той адчуе, што замена "г-но" на "лайно" якраз і ёсць дурны густ хлопыкаў, які не чуюць жывое беларускае слова, а корпаюцца ў сваім міжсабойчыку. Уявіце сабе, каб Колас ужыў "лайно", надзеўшы белыя пальчаткі. Спаганілі добрае слова ("на вяроўцы сушыліся памытыя лойны"), выцесніўшы з ужытку.
0
Аляксандар / адказаць
24.02.2018 / 16:47
Глыбокапаважаны сп. Рэдактар! Дзякуй, што апублікавалі хоць ЧАСТКУ майго каментара пра мову Хадановіча і Акудовіча і пра лайно. Я яшчэ выказаў меркаванне. што і ўкладальнік тэксту пра стральцова (Шапран) верагодна  паддаўся хадановічава-акудовічавай модзе на лайно ў зачэнні "г- на". Стральцаў у тыя гады не мог гэтага сказаць. Рэч  не ў лайне. і не ў Акудовічы-Хадановічы. Наступае эра, калі былыя пісьменнікі, якія яшчэ чулі і карысталіся жывым словам, адыходзяць з жыцця. Беларускую мову ў школах фактычна не выкладаюць. Нашы мілыя "новыя" "маладыя" пісьменнікі актыўныя (Марціновіч,Хадановіч, Акудовіч. Бахарэвіч, Янкута, Цімафеева, і г. д.)  і перакладчыкі мову вывучалі саматугам, старых пісьменнікаў не чытаюць (фэ,-- пісалі пра сацыялізм і вайну!) . Ведай тое, на кожным кроку -- "насамрэч, "то бок", "падступны"," усюды  толькі "пастанавілі" замест  магчымага "вырашылі, дамовіліся" , "адно" замест магчымага  "толькі" і да т. п. Вось фірмовая мова "маладых" і актыўных. У ТСБМ не заглядаюць. Там ёсць хібы. Але ж колькі там скарбаў! Я не абразіў Шапрана. Я памятаю яго з пачатку 90-х гадоў. Ён тады таксама з цяжкасцю гаварыў па-беларуску.  
Паказаць усе каментары
Каб пакінуць каментар, калі ласка, актывуйце JavaScript у наладах свайго браўзера
пїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ, пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ JavaScript пїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ, пїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ пїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ
пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ...
Каб скарыстацца календаром, калі ласка, актывуйце JavaScript у наладах свайго браўзера
2017 2018 2019
ПН АЎ СР ЧЦ ПТ СБ НД
1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30