Даслаць навіну
Знайсці
17.04.2017 / 10:45 66

Расійскі журналіст: Выдаляючы расійскае, беларусы вызваляюць месца для Еўропы

Публіцыст расійскай «Новой газеты» Максім Гаруноў па выніках паездак у Беларусь напісаў дыскусійны артыкул. Прапануем яго вашай увазе.

фота Ірыны Арахоўскай

Чаму на захад ад Смаленска да гэтага часу не забыліся мясцовыя мовы? Чаму іх развіваюць? Як імі карыстаюцца пасля «рускай вясны»?

У Беларусі, якая фактычна страціла родную мову ў ходзе царскай і савецкай русіфікацыі, мода на мову продкаў набірае абароты. Паказальны поспех маладога пісьменніка Андруся Горвата, які піша на палескім дыялекце беларускай мовы. Першыя два наклады яго дэбютнага рамана «Радзіва Прудок» былі прададзеныя на працягу сутак. Цяпер рыхтуецца да выдання трэці. У сацыяльных сетках Горват карыстаецца выключна беларускай мовай, што толькі ўзмацняе яго папулярнасць. Яго зварот да Лукашэнкі з нагоды масавых затрыманняў 25 Сакавіка, напісаны на беларускай і апублікаваны ў сацыяльнай сетцы facebook, сабраў тры тысячы лайкаў: яшчэ нядаўна абсалютна неймаверная лічба для Беларусі.

У 2014-м вядомы мінскі музыка Сяргей Міхалок заснаваў групу Brutto, які выконвае песні ў тым ліку і на беларускай мове. Квіткі на канцэрты ў Гомелі і Мінску былі раскуплены за некалькі гадзін. Палітычна актыўная моладзь ахвотна падпявае на роднай мове. Беларуская часта гучыць у модных кавярнях, арыентаваных на студэнтаў і маладых спецыялістаў. Курсы роднай мовы для дарослых і дзяцей карыстаюцца стабільным попытам. Важная дэталь — ініцыятыва зыходзіць ад грамадства, не ад дзяржавы.

Ці ёсць тут эканамічны сэнс? Ці толькі псіхалагічны, звязаны з ідэнтычнасцю, нацыянальным гонарам і бытавой непрыязнасцю да ўсходняга суседа? Якую выгаду атрымлівае жыхар Мінска, пераходзячы на беларускую мову?

Трэба разумець, што на практыцы пераход да беларускай мовы мае працяг. Як правіла, беларуская ідзе ў камплекце з адной з еўрапейскіх моў. Вярнуўшыся да мовы продкаў, адукаваны мінчанін пераходзіць на non-fiction, выдадзены дзе-небудзь у Оксфардзе, і адмаўляецца ад рускай агучкі, аддаючы перавагу мове арыгіналу.

У асяродку IT-інжынераў — самым паспяховым — пераход заканчваецца тым, што беларуская бярэ на сябе абавязкі мовы сямейнай і сяброўскіх зносін і мовы палітычнага рэзанёрства. Англійская, у сваю чаргу, становіцца мовай кар'еры, кантрактаў і тэхнічнай дакументацыі.

Калі ўцягнутасць Беларусі ў глабальную эканоміку будзе расці, дзяленне на інтымную і дзелавую мовы стане занадта цяжкім. Улічваючы выразныя магчымасці англійскай, інтымныя зносіны лёгка могуць быць пераведзены на яе. У гэтым выпадку беларуская зноў сутыкнецца з пагрозай забыцця. Нешта падобнае ўжо адбываецца ў скандынаўскіх і балтыйскіх краінах, калі ўрад, абараняючы тытульныя ідэнтычнасці ад глабалізацыі, падтрымлівае мясцовыя медыя.

Відавочна, што адмова ад рускай мовы на карысць беларускай і, умоўна кажучы, англійскай толькі змяняе крыніцу пагрозы асіміляцыі. На месца Масквы становіцца Нью-Ёрк, на месца Дастаеўскага — Шэкспір.

На рашэнне аб вяртанні да беларускай мовы ўплываюць не столькі нацыянальныя пачуцці, колькі эканамічны разлік. Жыхары Мінска, падобна да эмігрантаў, абрываюць сувязі з бяднеючай краінай і яе састарэлай культурай. Яны больш не хочуць жыць у ценю Расіі. Яны выкарыстоўваюць родную мову як інструмент, які, выдаляючы расійскае, вызваляе месца для Еўропы.

Прычыны адмовы ад расійскай культуры ляжаць на паверхні. Сучасная — аўтарытарная і ваюючая — Расія, залежная ад экспарту сыравіны, дзе пагарджаюць працай, лаяльная да хрысціянскіх фундаменталістаў і правых радыкалаў, не прываблівае, а адштурхоўвае.

Знаёмячыся з расейскімі медыя, чалавек бачыць развіты культ аўтарытарнай улады, далучэння тэрыторый, воінскай службы, імперскае чынашанаванне, высокую цярпімасць да несправядлівасці. Практычна ўсе публіцысты, якія маюць допуск на федэральныя каналы, спасылаюцца ў сваіх выступах на антыкварныя тэорыі, якія страцілі актуальнасць сто і дзвесце гадоў таму.

Суперажыванне героям рускай літаратуры і рускага кіно непарыўна звязана з архаізацыяй пачуццяў. Старая расейская літаратура апісвала норавы памешчыкаў, найноўшая — сілавікоў-прадпрымальнікаў. Шмат характэрных патрыярхальных сюжэтаў. Цікава, што Расія не хавае сваіх сімпатыяў да нораваў Ancien Régime. Наадварот, робіць акцэнт, разлічваючы на сімпатыі тых, чые пачуцці засталіся ў далёкім мінулым.

Акрамя гэтага, расійская культура даўно страціла арыгінальнасць. Цяпер яна ўяўляе сабой пераказ заходніх узораў. Як правіла, няўдалы, з паніжэннем якасці. Гэта ў роўнай ступені тычыцца і мастацтва, і тэхналогій. У гэтай сувязі адмова ад расейскага кантэнту з'яўляецца адмовай ад няўдалай падробкі.

Традыцыя расійскага заходніцтва, нягледзячы на векавую гісторыю, сёння, у 2017-м, выцясняецца за межы краіны. На фоне адкрытай глабальнай эканомікі Расія выглядае свядома адсталай. Нават калі заўтра Расія вернецца ва ўмоўны 2013-ы год, памяць пра яе словы і ўчынкі ў 2014-м застанецца надоўга. Што толькі абвастрае непрыязнасць да яе.

У дадзенай сітуацыі перайсці з рускай на беларускую — значыць пераадолець прыцягненне слабеючай сыравіннай эканомікі, застылай са сваімі забабонамі на мяжы ХІХ і ХХ стагоддзяў. Беларусы пераадольваюць Расію дзеля эканамічнага росту, заснаванага на тэхналогіях, інавацыях і буржуазнай справядлівасці. Яны не бачаць сябе ў саслоўным грамадстве, занятым дзяльбой сыравінных даходаў.

Беларуская культура — у цяперашнім яе стане — ідэальна падыходзіць для гэтай ролі. Пантэон герояў беларускай нацыі — Канстанцін Каліноўскі, Якуб Колас, Янка Купала — складаецца з пакутнікаў, якія наўпрост ці ўскосна пацярпелі за заклікі да незалежнасці ад Масквы. Пафас барацьбы з «азіяцкай дэспатыяй» за «ідэалы свабоднай Еўропы» перапаўняе іх тэксты. У выніку мінчук успамінае беларускую і разам з тым шчасна забывае пра «рускія ідэі» і сюжэты, з ёю звязаныя.

Для грамадзян Беларусі магчымасць змяніць рускую мову на сваю ўласную — унікальны шанец пачаць з чыстага ліста. Беларуская мова, узятая на ўзбраенне як інструмент супраць састарэлых сацыяльных практык, цалкам можа аказацца фактарам, які паскорыць мадэрнізацыю.

Так, дарэчы, лічылі і марксісты, калі ў 1921-м прымалі рашэнне аб пераходзе да палітыкі беларусізацыі. У манаграфіі Алены Маркавай, даследчыцы з Карлавага ўніверсітэта ў Празе, «Sovětská bělorusizace jako cesta k národu: iluze nebo realita?», якая ўбачыла свет у 2012-м годзе, падрабязна апісаны матывы бальшавікоў у дачыненні да беларускай мовы. Пераход на мясцовую мову павінен быў паскорыць развіццё беларускага грамадства. Як піша Маркава, спасылаючыся на справаздачы шматлікіх камісій, стаўка аказалася ўдалай. Легалізаваўшы беларускую мову, бальшавікам удалося ажывіць беларускую вёску, рэзка павысіць пісьменнасць, паскорыць урбанізацыю. Адмова ад падтрымкі беларускай мовы была звязана са страхам буржуазнай контррэвалюцыі. Адукаванага, нацыянальна арыентаванага беларуса аказалася цяжэй пераканаць у выгодах сацыялістычнага ладу, чым русіфікаванага.

У XVII стагоддзі былыя падданыя аўстрыйскіх, французскіх і расійскіх імператараў перасякалі Атлантычны акіян у пошуках лепшага жыцця. Дзеля яго ім даводзілася вучыць чужую мову. Іронія ў тым, што шлях беларусаў да свабоды і доўгачаканага дабрабыту можа пачацца з вывучэння ўласнай мовы, забытай пад прымусам.

Максім Гаруноў, Масква

0
Аляксей Хадыка / адказаць
22.04.2017 / 09:25
belariy, Усё правільна, за выключэннем "рэзка павысіць пісьменнасць" беларусаў праз беларусізацыю 1920-х: паводле перапісу 1897 г. беларусы і так былі самай пісьменнай карэннай нацыяй Расіі (каля 38% суперак 15% у сярэднім, саступаючы толькі немцам (блізу 50%) і жыдам блізу 40%)) 
0
мать / адказаць
24.04.2017 / 22:43
автор вообще не прав.язык - это нечто большее, чем инструмент политической борьбы.Я с удовольствием говорю на Полесском диалекте, когда приезжаю в места, где росла моя бабушка и мама. Но я делаю это не для того, чтоб что-то кому-то доказать или продемонстрировать, а потому что мне просто приятно и хочется.Хочется сохранить тепло воспоминаний о времени, когда они были еще живы, и когда было много хорошего.Мне страшно неприятно, что такой простой выбор - на каком из языков говорить,  теперь всё чаще превращают в истеричную эпопею какой-то борьбы.Зачем? Чтоб угробить остатки аутентичности и возможности выбирать язык свободно? Зачем мне выбирать в каком политическом "лагере" я окажусь, если в то или иное время, или в том или ином месте, я захочу говорить на каком-либо из языков? Не хочу я никаких "лагерей"! Мне некогда притворятся и некогда заниматься борьбой!Любая мама, рожая ребенка, будет предельно честна. В момент родов, когда нет места лицемерию и политической борьбе, любая  мать назовет свою деточку только на родном языке - мальчиком, девочкой или хлопчыкам ци дзяучынкай, или еще как-нибудь, так как думает, а не так, как от нее кто-то ждет, чтоб ее заценили.Дети, аналогично, когда приходит время хоронить своих родителей, тоже не врут и не позируют. Никто в такие моменты не выбирает "лагерь" -плачут, причитают, пишут памятную ленту и молятся на родном языке - на том, на котором думают, а не на том, на который переводят, для каких-либо  спец.целей.Очень надеюсь, что простых и честных людей оставят в покое, и не заставят переводить свои мысли, в угоду кому бы то ни было.Борцы за свободу, не лишайте вы матерей и детей этой самой свободы. Иначе будет очередное отторжение и полное забвение того, за что боретесь.насильно мил не будешь. п.с. в роддоме кричала "мама", рожала и мальчика и девочек...



0
мать / адказаць
24.04.2017 / 23:04
"Для граждан Беларуси возможность сменить русский язык на свой собственный — уникальный шанс начать с чистого листа. Белорусский язык, взятый на вооружение как инструмент против устаревших социальных практик, вполне может оказаться фактором, ускоряющим модернизацию."Так нет и не было никаких препятствий сменить русский на белорусский! Кто хотел - писал, говорил, думал на белорусском.Паспорта, денежные купюры, названия улиц, населенных пунктов, станций метро, объявления остановок в транспорте, программы на радио и ТВ, банкоматы - везде есть белорусский. Таааак давно, что и не вспомнить!Учебники по всем предметам в деревнях  с молодости моей мамы (середина прошлого века) заужды друкавалися на мове. Я их видела! И у ровесников моих тоже! И сейчас!О каких таких "устаревших социальных практиках" идет речь?По поводу "ускорения модернизации" с увязкой с мовой - блуд, замануха и иже с ними.Если начинать что-то надолго и всерьез - надо перестать врать. хотя бы себе.



Паказаць усе каментары
Каб пакінуць каментар, калі ласка, актывуйце JavaScript у наладах свайго браўзера
пїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ, пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ JavaScript пїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ, пїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ пїЅ пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ
пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ...
Каб скарыстацца календаром, калі ласка, актывуйце JavaScript у наладах свайго браўзера
2016 2017 2018
верасень кастрычнік лістапад
ПН АЎ СР ЧЦ ПТ СБ НД
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31